Zijn UV-stralen gevaarlijk?

Geen vraag, zonlicht is absoluut noodzakelijk voor onze gezondheid en welzijn. Zonder licht zou er geen leven op aarde mogelijk zijn. Toch brengt het een vaak onderschat risico met zich mee, omdat de gevolgen geleidelijk optreden. Vooral in het dagelijks leven merken we dit niet noodzakelijk op en worden we lange tijd en slechts matig beschermd tegen de gevaren van UV-straling. Om deze risico's in de toekomst beter te kunnen inschatten, geven we je een overzicht van de oorzaken en natuurlijk ook een korte blik op eenvoudige beschermingsmogelijkheden.

Samenstelling van zonlicht

Sterk vereenvoudigd kan men zeggen dat ons zonlicht bestaat uit drie soorten stralen: het zichtbare licht, verwarmende infraroodstralen en de beruchte UV-stralen. Deze laatste zijn in principe verantwoordelijk voor bekende problemen zoals huidveroudering, zonnebrand en huidkanker. Maar ook voor de goede kanten. Ze zijn bijvoorbeeld nodig voor de vorming van vitamine D, dat we onder andere nodig hebben voor sterke botten. En ons lichaam vormt ook serotonine met behulp van zonlicht, wat we vaak aan onze stemming merken: zodra het richting voorjaar gaat en de zon langer schijnt, wordt onze stemming meestal ook beter. Het tegenovergestelde effect ervaren we daarentegen in de winter. 

De negatieve kanten van UV-straling zijn helaas iets uitgebreider. Terwijl UV-A en UV-B natuurlijk voorkomen, worden UV-C-stralen alleen kunstmatig gegenereerd - maar ze veroorzaken alle drie huidkanker en DNA-schade. Vooral voor de zogenaamde witte huidkanker zijn alleen UV-stralen verantwoordelijk. Bovendien heeft elk type UV zijn eigen risico's.

UV-A-stralen 

Ze worden niet tegengehouden door de atmosfeer, wolken of normaal vensterglas. UV-stralen dringen diep door in de huid en zijn daar vaak de oorzaak van chronische schade zoals vroegtijdige huidveroudering, huidkanker, zonneallergie, onderdrukking van het immuunsysteem of staar. Kortstondig kunnen ze ook zorgen voor een bruining, die echter snel verdwijnt en geen effectieve bescherming opbouwt.

UV-B-stralen 

Ons lichaam heeft UV-B-stralen nodig om vitamine D aan te maken. Helaas maakt ook hier de (tijd)dosis het vergif en deze gevaarlijke dosis wordt sneller bereikt dan we ons vaak kunnen voorstellen. Afhankelijk van de locatie, huidtype, seizoen en tijd van de dag varieert het gezonde tijdsbestek waarin we ons onbeschermd in het zonlicht kunnen bevinden. Grofweg gezegd is het het meest effectief om de helft van de tijd onbeschermd te blijven die je huid normaal gesproken nodig heeft voordat ze de eerste tekenen van zonnebrand vertoont. Dus als je weet dat je na ongeveer 20 minuten de eerste rode plekken op je huid ziet, blijf dan hoogstens 10 minuten onbeschermd in het zonlicht. Drie keer per week is voldoende om de nodige lichtopname voor de vitamine D-vorming te krijgen.

Als je deze tijden overschrijdt, loop je natuurlijk het risico op zonnebrand, huidkanker en bovendien hoorn- en bindvliesontstekingen in de ogen.

UV-C-stralen 

Natuurlijke UV-C-stralen worden betrouwbaar tegengehouden door onze aardse atmosfeer, maar we wekken ze kunstmatig op in verschillende beroepen, zodat daarop moet worden gelet voor passende bescherming. Ze ontstaan bijvoorbeeld bij lichtlassen en bij werkzaamheden met laser- en elektronenstralen. Vooral ons hoornvlies in het oog reageert hier zeer gevoelig op en kan duurzaam troebel worden, zodat staar zich kan ontwikkelen. De huid reageert met zonnebrand.

Bescherming tegen schadelijke UV-straling 

Al enkele jaren maakt zonbescherming op het werk deel uit van de persoonlijke beschermingsmiddelen die je werkgever je moet verstrekken als je in een gebied werkt waar je wordt blootgesteld aan UV-straling. Natuurlijk staat het vermijden van zonnige werkplekken op de eerste plaats door deze indien mogelijk dienovereenkomstig te verplaatsen. Als dit niet mogelijk is, zijn schaduwgevende hulpmiddelen zoals zonneschermen, parasols en andere overkappingen zeer nuttig. Natuurlijk kun je ook proberen de tijden waarop je in het onbeschermde gebied bent, te plannen op de momenten dat de zon minder fel schijnt.

Als aanvulling hierop moet je persoonlijke beschermingsmaatregelen nemen. Dit omvat natuurlijk geschikte kleding die je ook bij warm weer moet dragen. Hieronder vallen overigens ook hoofddeksels met oor- en nekbescherming en zonnebrillen met UV-bescherming. Lichaamsdelen die je niet met textiel veilig kunt bedekken, bescherm je met professionele zonnebeschermingsproducten zoals zonnebrandcrème of zonnespray, bij voorkeur met een hoge beschermingsfactor van 50. Deze middelen moeten altijd worden gezien als aanvulling op de eerder genoemde maatregelen en nooit als enige effectieve bescherming. Een blik op de UV-index helpt je om het gevaar beter in te schatten. Deze geeft op een schaal van 1 tot 10 aan hoe hoog de UV-belasting is. Vanaf een waarde van 3 moet je jezelf beschermen. Veel weer-apps bevatten deze informatie al. Met een snelle blik weet je meteen waar je aan toe bent en kun je jezelf optimaal beschermen.